چگونه دولت سیزدهم توانست در شرایط سخت اقتصادی فروش نفت را افزایش دهد؟

چگونه دولت سیزدهم توانست در شرایط سخت اقتصادی فروش نفت را افزایش دهد؟

 

ایران همیشه مورد تحریم های مختلف بوده است و این تحریم ها چندی پس از انقلاب 57 و در نتیجه استقلال خواهی مردم ایران و درخطر افتادن منافع استعمارگران شروع شد. تقریباَ کسی دردنیای کنونی وجود ندارد که به اینترنت و وسایل ارتباط جمعی دسترسی داشته باشد و خبر از تحریم های سخت اقتصادی و نظامی علیه ملت ایران به بهانه های مختلف نداشته باشد، سخت ترین تحریم های ممکن طی بیش از 4 دهه بر ملت ایران توسط استعمار غرب وضع شد که اولین تحریم ها پس از تسخیر لانه‌ی جاسوسی آمریکا توسط دانشجویان در تاریخ 13 آبان 1358 در تهران همزمان با ریاست جمهوری کارتر در آمریکا در تاریخ 8نوامبر 1979 میلادی بود که 4 روز پس از تسخیر لانه جاسوسی توسط دانشجویان، آمریکا برپایه قانون‌ »کنترل صدور تسلیحات نظامی»، کشتی حامل‌ لوازم یدکی نظامی به ارزش 300 میلیون دلار ایران را توقیف کرد. سپس تنش های سیاسی بیشتر شد و دولت موقت، اعلام کرد دارایی‌های خود را از بانک‌های آمریکا خارج میکند، لذا کارتر، در آمریکا شرایط اضطراری اعلام کرد و با استناد به قانون شرایط اضطراری اقتصاد بین‌الملل (IEEPA) و قانون‌ شرایط اضطراری ملی(NEA)، با صدور دستور ویژه‌ی شماره‌ی (12170)، تمام دارایی‌های ایران در آمریکا را به تصرف خود درآورد، سپس تحریم های متعدد دیگری نیز توسط آمریکا بر ایران وضع شد مانند در تاریخ 7 آوریل 1980میلادی کارتر با صدور دستور ویژه‌ی شماره‌ی (12205)، فروش و عرضه‌ی هرگونه کالا و خدمات، به‌جز مواد غذایی و دارویی، به ایران را ممنوع کرد. در نهای ت دولت ریگان نیز آزادی اموال بلوکه شده ایران حتی پس از آزادی گروگانها و قول کارتر مبنی بر آزاد سازی اموال بلوکه شده امتناع کرد.

طولی نکشید که تحریم های اقتصادی دیگری نیز علیه ایران وضع گشت. از مهترین تحریم های اقتصادی آمریکا و جبهه استعمار علیه ایران میتوان به قانون داماتو که زمینه آن در سال 1995 ریخته شده بود و در سال 1996 توسط بیل کلینتون اجرایی شد و در سال (2006) این قانون به ایلسا (Iran and Libya Sanctions Act) تغییر نام داد، همچنین تحریم های بعد از حادثه 11 سپتامبر 2001 در زمان بوش پسر، قطعنامه‌ی (1737) و قطعنامه‌ی (1747) 2006 میلادی شورای امنیت، تحریم های سال 2008 که به مسدودی حسابهای بانک ملی و بانک صادرات و سپس های تحریم های دیگری بر بانک ها و بخش های اقتصادی دیگر وضع گشت. برای ذکر کامل قوانین تحریمی همراه با موارد مورد تحریم میتوان کتاب قطوری از لیست هزاران نام اشخاص، شرکت ها و نهادها جمع آوری کرد، این تحریم ها محدودیت شدید ارتباط مالی و سرمایه گذاری علیه ایران وضع می کردند تا ملت ایران را به زانو در آورد و پشیمان از استقلال خواهی و پذیرش سلطه غرب کند. تحریم ها همیشه ابزار و اهرمی قوی برای رسیدن برای بهره بری سیاسی است اما شدت تحریم های اعال شده بر ایران آنقدر زیاد و طولانی مدت بوده اند که تقریباَ هیچ کشوری جز ایران نمیتوانست این حجم بالای تحریم ها را تحمل کند.

باید از تاریخ عبرت گرفت، استفاده از تحریم ها در طول تاریخ همیشه ابزاری برای نیل به خواسته های سیاسی بوده است و اما همیشه شاه کلید راه نجات از تحریم ها مشارکت مردمی بوده است.

آمریکا پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران تمام تلاش خود را با کمک اقتصاددان های خود و پژوهشگران و نخبگان در خدمت استعمار برای وضع قوانین تحریمی انجام داد. در این میان میتوان برای شناخت تفکرات این افراد به کتاب هنر تحریم‌ها، نگاهی از درون میدان The Art of Sanctions: A View from the Field)) اشاره کرد. این کتاب به نوشته ریچارد نفیو در سال ۲۰۱۷ منتشر شده‌است. ریچارد نفیو از ۱ فوریه ۲۰۱۵، استاد معین و پژوهشگر ارشد و مدیر برنامه در مرکز سیاست جهانی انرژی دانشگاه کلمبیا بوده است. او همچنین به‌عنوان کارشناس ارشد تحریم‌های اقتصادی برای تیم مذاکره‌کننده آمریکا با ایران بین اوت ۲۰۱۳ تا دسامبر ۲۰۱۴ خدمت می‌کرد.

شهرت ریچارد نفیو با برجام گره خورده است، برنامه راهبردی جامع اقدام مشترک

((Joint Comprehensive Plan of Action یا به اختصار برجام که توافق جامع و نهایی هسته ای وین و در غرب، توافق هستهای ایران یا توافق ایران نیز نامیده می‌شود، فرصتی برای او شد تا از تمام توان خود برای خدمت به استعمار علیه ایران بهره گیرد. برجام برنامه ای بود که در راستای توافق بر سر برنامه هسته ای ایران و به دنبال تفاهم هسته ای لوزان، در سه‌شنبه ۲۳ تیر ۱۳۹۴ (۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵) در وین اتریش بین ایران، اتحادیه اروپا و گروه ۱+۵ بسته‌شد. مذاکرات رسمی برای طرح برجام درباره برنامه اتمی ایران با پذیرفتن توافق موقت ژنو بر روی برنامه هستهای ایران در نوامبر ۲۰۱۳ آغاز شد و به مدت ۲۰ ماه کشورها درگیر مذاکره بودند و در آوریل ۲۰۱۵ تفاهم هسته ای لوزان شکل گرفت. سپس دونالد ترامپ، رئیس جمهور وقت آمریکا در سخنانی اعلام کرد که18 اردیبهشت ۱۳۹۷ مطابق با تاریخ ۸ مه ۲۰۱۸از برجام خارج شده و تحریم‌هایی را نیز علیه ایران به اجرا خواهد گذاشت.

ریچارد نفیو، عضو فعال تیم امریکا در مذاکرات هستهای و یکی از عوامل اجرایی و معمار تحریم علیه ایران در دوره ریاست جمهوری «باراک اوباما» در این کتاب، تحریم را به چهار بخش عمده دیپلماتیک و سیاسی، نظامی، حوزه فناوری و اقتصادی تقسیم می‌کند و معتقد است پراستفاده‌ترین و اثرگذارترین نوع تحریم، نوع «اقتصادی» آن است که به دو دسته تجاری و مالی تقسیم می‌شود. بر این باور است که یکی از مهمترین هنرهای تحریم‌ها افزایش شکاف طبقاتی و تبعیض در یک جامعه، به همراه رشد فساد است. او در این باره اشاره می کند که معمولا برخی از کشورهای مورد تحریم به سمت دور زدن تحریمها می‌روند. این دور زدنها همیشه همراه با شکل گیری گروه های مخفی اقتصادی است که نقشی در این دور زدن ایفا می کنند. حکومت‌ها ترجیح می دهد که این گروه مخفی از داخل سیستم باشد، برای همین پس از مدتی ما شاهد رشد طبقه ای در درون حاکمیت هستیم که به خاطر همین دور زدن تحریم ها شرایط مالی بسیار خوبی پیدا می‌کند. نفیو عنوان می کند که حکومت‌ها با این طبقه تازه پدیدار شده هیچ کاری نمی توانند بکنند. چرا که از یک سو آنها به عنوان قهرمانان دور زدن تحریم مطرح می شوند و از سوی دیگر پس از مدتی خود به یک کارتل بزرگ اقتصادی با ابزارهای گوناگون فشار مبدل می گردند و حتی پس از مدتی خود این طبقه رویکردها و جهت گیری های سیاسی کل حاکمیت را مشخص می سازد و حتی در امر ادامه یا تمام شدن تحریم‌ها هم به یکی از گروه های تصمیم گیر تبدیل می‌کردند. به این ترتیب رفته رفته این گروه کوچک فاصله طبقاتی شدیدی با عموم جامعه پیدا می کنند و خود به یکی از تالیزورهای شکاف طبقاتی در جامعه مبدل می گردند که این مسئله در میان اقشار پایین دست جامعه تولید نفرت می‌ کند و این مسئله یکی از اهداف تحریم هاست.

اما او نمیدانست آحاد مردم جامعه ای مانند ایران که به ارزش های دینی پایبند هستند و در مسائل اقتصادی تنها مادیات را در نظر نمی گیرند پیش بینی تئوری های مادی گرایانه بر چنین جامعه ای صادق نیست، و جامعه ایرانی دارای نخبگان متدین زیادی است که حتی از سرمایه شخصی خود به نفع ملت شان برای رفع تحریم ها و دسترسی به کالاها و خدمات هزینه میکنند.

با توجه به توضیحات ارائه شده مشخص شد ریشه اصلی تفکر مقابله با ایران مربوط به فعالیت های انرژی هسته ای نیست و اگر حتی دولتی مانند دولت های لیبرال تمام خواسته های غرب را انجام دهند و حاضر به تزریق سیمان به دستاوردهای نخبگان هسته ای شوند هم باز تحریم ها باقی خواهند ماند و تنها علت تحریم های بعدی ممکن است دستاوردهای موشکی باشد یا حتی مسائل حقوق بشر.

حال که زمینه لازم بحث شد و مشخص شد در هر صورت ایران همیشه تحت تحریم ها قرار دارد و این برای تمام احزاب مشخص است،  دو نگرش برای مقابله با تحریم ها در کشور وجود دارد:

نگرش اول دسته ای از مسئولان هستند که بر این باور اند که جامعه بین الملل بر اساس سازمان ها و نهادهای بین المللی اداره میگردد و هرگونه تعامل با دنیا باید تنها از طریق گفتگو با آمریکا و متحدان حل و فصل شود زیرا این کشورها پایه گذاران این بخش ها هستند مثل سازمان ملل و بانک جهانی،… و بدلیل نفوذ این کشورها در این سازمان ها و همچنین قدرت نظامی این کشورها، هیچ راه حلی بجز مذاکره و تحقق خواسته های این کشورها وجود ندارد که دیپلوماسی التماسی در این دسته قرار میگیرد لذا بر مبنای همین تفکر است که مثلاَ دولت یازدهم و دوازدهم تمام وقت هشت ساله خود را برای مذاکره با آمریکا صرف کرد و هر آنچه که لازم بود برای حسن نیت انجام داد مثل سیمان کردن برخی تجهیزات هسته ای، انجام بندهای مختلف FATF و ارائه گزارشات بانکی به غربی ها، کاهش تعداد سانتروفوژ ها، کوتاه آمدن و برائت جستن از حاج قاسم سلیمانی و سپاه قدس که تنها ناجی کشور در برابر داعش بود و اقدامات بسیار دیگر، اما در نهایت تغییری در مسیر تحریم ها رخ نداد و حتی برجام توانست قدرت تحریم ها را برای کشورهای غربی افزایش دهد تا جای که دولت یازدهم با بدو ورد از سال 2013 مذاکرات با آمریکا و قدرت های جهانی را شروع کرد و بعد از 20 ماه توافق هسته ای لوزان در تاریخ 23/4/1394 شکل گرفت و در نهایت دولت ترامپ در 18/2/1397 اعلام خروج آمریکا از برجام را اعلام کرد در حالیکه طبق آمارهای بین المللی و داخلی، ایران در بدو شروع دولت روحانی روزانه حدود 1.2 میلیون بشکه نفت به بازار های جهانی عرضه میکرد و با عقد برجام و کنارآمدن با خواسته های آمریکا فروش نفت ایران به حدود 1.8 میلیون بشکه رسید و با خروج آمریکا از برجام فروش نفت ایران به حدود 400 هزار بشکه در روز رسید و رسماَ ایران از لیست عرضه کنندگان نفت درحال حذف کامل بود.

تفکر دوم واقع گرایانی هستند که گفتمان مذاکره و پیگیری حق مردم از سازمان ها و نهادهای بین المللی را باور دارند اما به این درجه از بصیرت رسیده اند که نمیتوان دست روی دست گذاشت و منافع ملت را با تصمیمات غرب گره زد و باید واقع بین بود و از هر راهی شده است باید منافع ملت ایران احقاق شود که شهید جمهور و اعضای دولت ایشان مانند شهید عبدالهیان در این دسته قرار میگیرند .

دولت شهید رئیسی نتها با تحریم ها مواجه بود بلکه با مشکلات دیگری نیز باید مقابله میکرد، حجم بالای بدهی دولت قبل و کاهش اعتماد مردمی ناشی از بدعهدی ها و عدم ثبات در تصمیم گیری های دولت قبل به همراه ناترازی عرضه و تقاضای بازار نفت در عرصه بین المللی از چالش های دولت شهید رئیسی بود که علی رغم اینکه عرضه نفت در بازار جهانی حدود 4 میلیون بشکه بیش از نیاز تقاضای جهانی بود توانست سهم ایران را از بازار فروش نفت را پیگیری کند که این مهم از طریق استفاده از مشارکت مردم و متخصصین ایرانی در سراسر دنیا و شبکه سازی از توانایی های آنها و همچنین نگاه به بازارهای جدید مانند کشور هند و حتی فروش نفت با زیرساخت ضد تحریمی ویژه به برخی کشورهای اروپایی در کنار تغییر سیاست گذاری های قبلی فروش نفت اتفاق افتاد.

بررسی اطلاعات آماری OPEC نشان میدهد همزمان با شروع بکار دولت سیزدهم در تاریخ 12 مرداد ماه 1400 مصادف با 3 آگوست 2021 ، بدلیل ناترازی عرضه و تقاضای نفت، پیش بینی ها حاکی از روند نزولی قیمت 5 دلاری نفت داشت که این مسئله خود یکی از چالش های پیش روی دولت سیزدهم در بازگشت سهم فروش نفت به ایران بوده است. از طرفی بلینکن وزیر خارجه آمریکا اعلام کرد بیش از 600 تحریم جدید به تحریم های قبلی ایران اضافه کرده اند که نشان از عزم بالای دولت بایدن برای محدود کردن ایران بوده است که صحبت ایشان دارای جمله خاصی است، بلینکن اعتراف کرد علی رغم تحریم ها دولت شهید جمهور توانست موفق شود زیرا ” ایرانی ها سخت تلاش میکنند و برای کم اثر کردن تحریم ها هرکاری بتوانند میکنند” .

شبکه سازی فروش نفت از توانایی های ایرانیان و دوستداران و حامیان ایران در سراسر دنیا به همراه تغییر استراتژی فروش از مشتریان عمده به مشتریان خرد و پالایشگاه های کوچک (teapot) و همچنین توسعه ناوگان کشترانی ، استفاده خریداران از روش های جدید مانند ناوگان های سایه و همچنین نگاه به بازار های جدید مصرف سبب شد علی رغم افزایش تحریم ها، ناترازی اولیه عرضه و تقاضای نفت و عدم اعتماد خریداران و ترس آنها از خرید نفت، ایران بتواند جایگاه از دست رفته خود در تامین نفت را احیا کند و طبق آمارهای رسمی در پایگاه های داده ای مانند Vortexat، وب سایت فدرال رزو، موسسه kpler و داده های OPEC  و اطلاعات میدانی میتوان اعلام کرد نتنها شهید رئیسی در دولت سیزدهم توانست سهم ایران را از بازارهای نفتی احقاق کند بلکه میعانات گازی، نفت و فرآورده های نفتی که در نتیجه عدم توانایی دولت قبل در مخازن و کشتی ها ذخیره شده بود را نیز بفروش برساند.

 

زمانی جواد ظریف، وزیر امورخارجه ایران در تاریخ 26/9/1397 گفته بود: تهران در دور زدن تحریم ها استاد است، هرچند بدلیل مواضع ایشان در الزام گفتگوی با جهان غرب کسی حرف ایشان را جدی نگرفت اما بعدها علی باقری معاون سیاسی وزیر امور خارجه ایران در دولت سیزدهم در بازدید از نمایشگاه بین‌المللی نفت ایران عنوان کردند: «هنر دور زدن تحریم»ابتدا به «فناوری مقابله با تحریم» و امروز به «دانش خنثی‌سازی تحریم» تبدیل شده است.

طولی نکشید تا افراد موثر در وضع تحریم ها علیه ایران اذعان به توانایی ایران برای دور زدن تحریم ها کردند؛ فرناندو فریرا، رئیس بخش ریسک‌های ژئوپلیتیک در مؤسسه راپیدان انرژی آمریکا، می‌گوید: ایرانی‌ها استاد دور زدن تحریم‌ها شده‌اند و اخیراَ نیز ژانت یلن، وزیر خزانه داری آمریکا، اعلام کرده که ایران به طور کاملاً شفاف در حال صادرات نفت خود است و اگر قرار است جلوی آن گرفته شود باید اقدامات بیشتری انجام شود.

هیچ کشوری نیست که ارزش تجارت آزاد را درک نکند اما درشرایط کنونی، ایران تحت سخت ترین تحریم های وضع شده علیه یک ملت بزرگ در طول تاریخ بشریت است و چنین تحریم هایی در تاریخ سابقه ندارد. ملت ایران نمیتوانست دست روی دست گذارد و منتظر تصمیمات استعمارگران برای ملت خویش باشد.

احتمالاَ برای شما جالب است که بدانید منشاَ و ریشه فکری اصلی دانش خنثی سازی تحریم ها یا همان هنر دور زدن تحریم ها از بیانات رهبر معظم انقلاب است، با تجربه مشاهده شده است اکثر قریب به اتفاق فعالان خنثی سازی تحریم از نخبگان دانشگاهی و از آحاد مردم انقلابی هستند که گمنام برای فعالیت های علمی و اقتصادی کشور تلاش میکنند، جابجایی های مالی، انتقال تکنولوژی، تامین تجهیزات خاص، تامین اقلام ضروری مردم اکثراَ بدور از رصدکنندگان تحریم انجام میشود، در شرایطی که همه چیز تحریم است و تقریباَ تمام مدیران، مسئولان، نهادها، وزارتخانه ها، بانک ها، پالایشگاه ها، پتروشیمی ها، گروههای اقتصادی، اشخاص اقتصادی، تمامی اجناس خودور، تمام شرکت ها و متعلقات صنایع هوایی دریایی و زمینی، شرکت های فعال بازرگانی،…، تحریم هستند اما با رهنمودهای رهبر معظم انقلاب مبنی بر اقتصاد مقاومتی،مشارکت مردم و … که بخش موثر و شاکله اصلی آن استفاده از ظرفیت های مردم است سبب شد کشور به جایگاهی برسد که دشمنان ملت اذعان به هنرمند بودن ایرانیان در خنثی سازی تحریم ها میکنند.

 

نویسنده: مهدی اصغری